TYT Felsefe Kavramları - Kapsamlı Rehber | Bilgi, Varlık ve Ahlak Felsefesi

Bilgi: Öznenin nesneye ilişkin doğru yargısı

Doğruluk: Yargının gerçeğe uygunluğu

Gerçeklik: Bilinçten bağımsız var olan

Sorgulama: Bir bilgiyi temellendirme ve eleştirme süreci

Eleştirel Düşünme: Bilgiyi körü körüne kabul etmeyip analiz etme

Tutarlılık: Bir düşüncenin kendi içinde çelişmemesi

Temellendirme: Bir görüşü gerekçelerle destekleme

Rasyonalizm: Bilginin kaynağı akıldır

Empirizm (Deneycilik): Bilginin kaynağı deneydir

Kritisizm (Eleştiricilik): Bilgi hem akla hem deneye dayanır (Kant)

Pozitivizm: Yalnızca deneysel bilgi geçerlidir

Entüisyonizm: Bilgiye sezgi yoluyla ulaşılır

Apriori: Deneyden önce gelen bilgi

Aposteriori: Deneyden sonra elde edilen bilgi

Şüphe (Septisizm): Bilginin kesinliğini sorgulama

Dogmatizm: Sorgulamadan kabul etme

Relativizm: Bilginin göreceli olduğu görüşü

Solipsizm: Yalnızca kendi zihnimin var olduğunu kabul eden görüş

Objektivizm: Bilginin nesnel, öznel olmayan doğası

Subjektivizm: Bilginin öznelliği, kişiye göre değişimi

Tümdengelim (Dedüksiyon): Genelden özele giden akıl yürütme

Tümevarım (İndüksiyon): Özelden genele giden akıl yürütme

Analitik Önerme: Yüklemi öznede saklı olan önerme

Sentetik Önerme: Yüklemi öznede saklı olmayan, deneyimle bilinen önerme

Mantık: Doğru düşünme kurallarını inceleyen bilim

Hipotez: Doğruluğu henüz kanıtlanmamış varsayım

Teori: Sistematik açıklama, doğrulanmış hipotezler bütünü

Diyalektik: Karşıt fikirlerin çatışmasıyla gelişen düşünce yöntemi (Tez-Antitez-Sentez)

Paradoks: Kendi içinde çelişkili gibi görünen ama mantıklı olabilen durum

Sofizm (Safsata): Yanlış mantık yürütme, aldatıcı akıl yürütme

Varlık: Var olan her şey

Arkhe: Her şeyin kendisinden türediği ilk ilke/madde

Töz (Cevher): Var olmak için başkasına ihtiyaç duymayan öz

Fenomen: Görünen şey

Numen: Kendinde şey (Kant'a göre)

Monizm: Varlık tek temel unsurdan oluşur

Düalizm: Varlık iki temel unsurdan oluşur

Plüralizm: Varlık birden fazla unsurdan oluşur

Materyalizm: Temel gerçeklik maddedir

İdealizm: Temel gerçeklik düşüncedir/ruhsaldır

Realizm: Nesneler bizim bilincimizden bağımsız olarak vardır

Determinizm: Her olayın nedeni vardır (nedensellik ilkesi)

İndeterminizm: Her olay zorunlu nedenlere bağlı değildir

Nihilizm (Hiççilik): Her türlü varlığı ve anlamı reddeder

Hylozoizm: Maddenin canlı olduğunu savunan görüş

Atomizm: Evrenin bölünemeyen parçacıklardan oluştuğu görüş

Mekanizm: Evreni bir makine gibi gören, her şeyin mekanik yasalara bağlı olduğu görüş

Organizma: Evreni canlı bir organizma gibi gören görüş

Doğalcılık (Natüralizm): Her şeyin doğal nedenlerle açıklanabileceği görüş

Tin Felsefesi: Ruhsal/zihinsel gerçekliği inceleyen alan

Panpsişizm: Tüm varlıkların bir tür bilince sahip olduğu görüş

Emanantizm (Sudur): Varlıkların bir kaynaktan taşarak oluştuğu görüş

Ahlak: Toplumsal davranış kuralları bütünü

Etik: Ahlakın felsefi incelemesi

İyi - Kötü: Değer yargıları

Özgürlük: Kişinin kendi iradesiyle karar vermesi

Sorumluluk: Eylemlerinin sonuçlarını üstlenme

Erdem (Virtü): Ahlaki mükemmellik

Otonomi: Özerk/bağımsız olma

Heteronomi: Dışsal kurallara bağlı olma

Egoizm: Kişisel çıkarı esas alan anlayış

Altruizm: Başkalarının iyiliğini kendi çıkarından üstün tutma

Hedonizm: Hazza dayalı ahlak anlayışı

Utilitarizm (Faydacılık): En çok kişiye en fazla fayda

Ödev Ahlakı (Deontoloji): Sonuçtan bağımsız görev bilinci

Altın Orta: Aşırılıktan kaçınma (Aristoteles)

Stoicızm (Stoacılık): Tutkuları kontrol etme, kadere razı olma

Epikurosçuluk: Acıdan kaçınma ve huzurlu mutluluk arayışı

Monarşi: Tek kişinin (kral/kraliçe) yönetimi

Oligarşi: Azınlığın yönetimi

Aristokrasi: Seçkinlerin yönetimi

Demokrasi: Halkın yönetimi

Anarşi: Yönetimsizlik, devletsizlik

Totalitarizm: Tek partinin/liderin mutlak kontrolü

Teokrasi: Din adamlarının yönetimi

Cumhuriyet: Halk adına seçilenlerin yönettiği sistem

Pragmatizm (Faydacılık): Bir düşüncenin doğruluğunu sağladığı faydaya göre değerlendirir

Fenomenoloji: Nesnelerin özünü bilincin dolaysız verileriyle inceler

Egzistansiyalizm (Varoluşçuluk): İnsanın varoluşu özünden önce gelir, insan özgürdür

Metafizik: Doğaüstü, fizikötesi varlıkları inceler

Estetik: Güzelliği ve sanatın doğasını inceler

Refleksif: Düşüncenin kendi üzerine dönmesi

Kümülatif: Felsefi düşüncelerin birikerek ilerlemesi

Paradigma: Bir dönemin düşünce biçimini belirleyen çerçeve